Θεραπεία υποτροπής βασικοκυτταρικού καρκίνου δέρματος

Μπορεί να υποτροπιάσει το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα;

Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (Basal Cell Carcinoma – BCC) είναι ο συχνότερος καρκίνος του δέρματος και χαρακτηρίζεται γενικά από εξαιρετική πρόγνωση όταν αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Ωστόσο, ακόμη και μετά από σωστή θεραπεία, ένα μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να εμφανίσει υποτροπή.

Υπολογίζεται ότι μέσα σε μία πενταετία περίπου 5% (0–9%) των BCC θα υποτροπιάσουν μετά την αρχική θεραπεία. Το ποσοστό αυτό είναι παρόμοιο μεταξύ των διαφόρων θεραπευτικών μεθόδων, ακόμη και όταν η χειρουργική εκτομή έχει πραγματοποιηθεί με ιστολογικά υγιή όρια.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπής;

Η πιθανότητα υποτροπής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως:

• το μέγεθος της αρχικής βλάβης,
• την ανατομική της θέση,
• το φύλο και την ηλικία του ασθενούς,
• το είδος της θεραπείας που εφαρμόστηκε,
• τον ιστολογικό τύπο του όγκου.

Ιδιαίτερα, το σκληρωτικό βασικοκυτταρικό καρκίνωμα (morpheaform BCC) έχει συσχετιστεί με υψηλότερα ποσοστά υποτροπών.

Πότε θεωρείται ότι πρόκειται για υποτροπή;

Η διάγνωση υποτροπιάζοντος BCC τίθεται όταν εμφανίζεται νέα βλάβη στην περιοχή προηγούμενης αφαίρεσης βασικοκυτταρικού καρκινώματος, μέσα σε χρονικό διάστημα έως και πέντε ετών από την αρχική θεραπεία.

Η διάγνωση των υποτροπών είναι συχνά δύσκολη, καθώς στην περιοχή έχουν ήδη δημιουργηθεί:

• μετεγχειρητικές αλλοιώσεις,
• ουλώδης ιστός,
• ίνωση,
• μικροσκοπικές μεταβολές που δυσχεραίνουν την εκτίμηση.

Για να χαρακτηριστεί μία βλάβη ως υποτροπή, θα πρέπει να παρουσιάζει τους ίδιους ιστολογικούς χαρακτήρες με την αρχική βλάβη.

Πώς ταξινομούνται οι υποτροπές του BCC;

Οι υποτροπές μπορούν να διακριθούν σε τρεις βασικές κατηγορίες.

1. Ατελής εκτομή με άμεση συμπληρωματική εκτομή

Πρόκειται για περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνεται ότι η αρχική εκτομή δεν ήταν πλήρης και πραγματοποιείται άμεσα νέα εκτομή της περιοχής.

Είναι ενδιαφέρον ότι υπολειπόμενος όγκος ανευρίσκεται σε λιγότερο από το 60% των συμπληρωματικών εκτομών.

Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η παρουσία θετικών ορίων δεν συνεπάγεται πάντοτε την ύπαρξη υπολειπόμενης νόσου.

2. Ατελής εκτομή χωρίς άμεση αντιμετώπιση

Σε αυτή την κατηγορία, η ατελής εκτομή δεν ακολουθείται από συμπληρωματική θεραπεία και η υποτροπή εμφανίζεται μήνες ή χρόνια αργότερα.

Περίπου 30% των ατελών εκτομών BCC θα οδηγήσουν τελικά σε υποτροπή, ενώ η μεγάλη πλειονότητα αυτών θα εκδηλωθεί μέσα στα πρώτα δύο χρόνια μετά την αρχική επέμβαση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν η ιστολογική εκτίμηση αναφέρει ότι η βλάβη εκτείνεται πλησίον των χειρουργικών ορίων χωρίς σαφή υπολειπόμενη νόσο, μπορεί να επιλεγεί:

συστηματική παρακολούθηση για διάστημα δύο ετών, χωρίς άμεση συμπληρωματική εκτομή.

Αντίθετα, η επανεπέμβαση θεωρείται συχνά προτιμότερη όταν:

• υπάρχει σαφής υπολειπόμενη νόσος,
• η αρχική βλάβη ήταν μεγάλου μεγέθους,
• ο ασθενής είναι ηλικίας μικρότερης των 50 ετών.

Στις περιπτώσεις αυτές, η συμπληρωματική εκτομή συνιστάται αμέσως μετά τη λήψη της ιστολογικής έκθεσης.

3. Ανάπτυξη νέου όγκου στην ίδια περιοχή

Ορισμένες φορές εμφανίζεται νέα βλάβη πολύ κοντά στην προηγούμενη εκτομή, χωρίς να είναι δυνατό να διευκρινιστεί αν πρόκειται για πραγματική υποτροπή ή για νέο βασικοκυτταρικό καρκίνωμα.

Η πιθανότητα αυτή αυξάνεται σημαντικά στα λεγόμενα πολυεστιακά BCC, όπου, παρά την ύπαρξη υγιών χειρουργικών ορίων, δεν μπορεί να αποκλειστεί η παρουσία μικροσκοπικών εστιών κοντά στην αρχική βλάβη.

Ποια ιστολογικά χαρακτηριστικά έχουν ιδιαίτερη σημασία;

Κατά την αξιολόγηση της αρχικής ιστολογικής έκθεσης, ορισμένα ευρήματα απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

Αυτά περιλαμβάνουν:

• περινευρική διήθηση,
• περιλεμφική διήθηση,
• διήθηση βλεννογόνων,
• διήθηση του περιοστέου.

Τα χαρακτηριστικά αυτά επιβαρύνουν σημαντικά την πρόγνωση των δερματικών καρκίνων.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε βλάβες που εντοπίζονται γύρω από τον πρόδρομο της ρινός, όπου οι υποτροπές μπορεί να παρουσιάσουν πιο επιθετική συμπεριφορά.

Επιπλέον, στα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα (SCC), τα ίδια ιστολογικά χαρακτηριστικά σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα λεμφαδενικών μεταστάσεων.

Τι πρέπει να θυμάστε

Παρότι το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα έχει εξαιρετική πρόγνωση, οι υποτροπές δεν είναι σπάνιες και απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση. Η σωστή ερμηνεία της ιστολογικής έκθεσης, η εξατομικευμένη επιλογή μεταξύ παρακολούθησης και επανεκτομής και η τακτική μετεγχειρητική παρακολούθηση αποτελούν βασικά στοιχεία για τη βέλτιστη αντιμετώπιση των ασθενών.