ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

Ο πλήρης οδηγός για τις συχνότερες δερματικές βλάβες

«Γιατρέ, αυτή η ελιά που έχω χρόνια πρέπει να με ανησυχεί;»

«Το εξόγκωμα που εμφανίστηκε στην πλάτη μου είναι κύστη ή κάτι πιο σοβαρό;»

Σε αυτό το άρθρο

«Χρειάζεται να αφαιρέσω αυτό το λίπωμα ή μπορώ να το αφήσω;»

Αν έχετε αναρωτηθεί κάποια από τα παραπάνω, δεν είστε οι μόνοι. Οι καλοήθεις παθήσεις του δέρματος αποτελούν έναν από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης στον γενικό χειρουργό. Οι περισσότερες δεν είναι επικίνδυνες και συχνά προκαλούν μόνο αισθητική ενόχληση. Ωστόσο, αρκετές φορές η εμφάνισή τους μοιάζει με προκαρκινικές ή κακοήθεις βλάβες, γεγονός που δημιουργεί εύλογη ανησυχία.

Η σωστή διάγνωση αποτελεί το σημαντικότερο βήμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκεί η παρακολούθηση. Σε άλλες, η χειρουργική αφαίρεση προσφέρει οριστική λύση και ταυτόχρονα τη δυνατότητα ιστολογικής επιβεβαίωσης της διάγνωσης.

Στον οδηγό αυτό θα γνωρίσουμε τις συχνότερες καλοήθεις παθήσεις του δέρματος, θα δούμε πότε χρειάζονται θεραπεία και πότε απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

Τι είναι οι καλοήθεις παθήσεις του δέρματος;

Οι καλοήθεις παθήσεις του δέρματος είναι βλάβες που δεν εμφανίζουν επιθετική βιολογική συμπεριφορά. Δεν διηθούν τους γύρω ιστούς, δεν προκαλούν μεταστάσεις και συνήθως εξελίσσονται αργά.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούνται.

Μία βλάβη μπορεί να είναι απολύτως αθώα και να μην απαιτεί καμία παρέμβαση. Μπορεί όμως να προκαλεί πόνο, συχνές φλεγμονές, αιμορραγία ή σημαντική αισθητική επιβάρυνση. Επιπλέον, ορισμένες καλοήθεις βλάβες μοιάζουν πολύ με κακοήθεις όγκους, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την αξιολόγησή τους από ιατρό.

Στην καθημερινή κλινική πράξη, η ερώτηση δεν είναι μόνο:

«Είναι καλοήθης;»

αλλά και:

«Είμαστε βέβαιοι ότι πρόκειται για καλοήθη βλάβη;»

Για τον λόγο αυτό, η ιστολογική εξέταση εξακολουθεί να αποτελεί τον ασφαλέστερο τρόπο επιβεβαίωσης της διάγνωσης όταν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία.

Ποιες είναι οι συχνότερες καλοήθεις παθήσεις του δέρματος;

Οι συχνότερες κατηγορίες περιλαμβάνουν:

Όγκους των εξαρτημάτων του δέρματος
Κύστεις
Όγκους των μαλακών μορίων
Υπερκερατωσικές βλάβες
Μελαγχρωστικές βλάβες
Αγγειακές βλάβες
Ιογενείς βλάβες

Κάθε κατηγορία παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά και απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση.

Όγκοι των εξαρτημάτων του δέρματος

Οι όγκοι των εξαρτημάτων του δέρματος προέρχονται από δομές που φυσιολογικά υπάρχουν στο δέρμα, όπως:

οι ιδρωτοποιοί αδένες,
οι σμηγματογόνοι αδένες,
οι θύλακοι των τριχών.

Παρότι το όνομα «όγκος» συχνά τρομάζει τους ασθενείς, στη μεγάλη πλειονότητά τους πρόκειται για καλοήθεις βλάβες.

Συνήθως εμφανίζονται ως μικρά οζίδια ή επάρματα που αυξάνονται αργά σε μέγεθος. Πολλοί ασθενείς τα παρατηρούν τυχαία κατά τη διάρκεια της προσωπικής τους φροντίδας ή επειδή τα αισθάνονται κατά το ξύρισμα ή το χτένισμα.

Οι βλάβες αυτές διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες.

Αμαρτώματα ή οργανοειδείς σπίλοι

Πρόκειται για αναπτυξιακές ανωμαλίες που χαρακτηρίζονται από υπερπλασία φυσιολογικών στοιχείων του δέρματος.

Με απλά λόγια, οι δομές υπάρχουν φυσιολογικά, αλλά αναπτύσσονται περισσότερο από το συνηθισμένο.

Συχνά εμφανίζονται από την παιδική ηλικία και παραμένουν σταθερές για πολλά χρόνια.

Καλοήθεις όγκοι των εξαρτημάτων

Οι όγκοι αυτοί εμφανίζουν μικρότερο βαθμό διαφοροποίησης, χωρίς όμως να αποκτούν κακοήθη χαρακτηριστικά.

Μπορεί να παρουσιαστούν:

ως μεμονωμένες βλάβες σε μεγαλύτερες ηλικίες,
ή ως πολλαπλές βλάβες σε νεότερα άτομα.

Σε αρκετές περιπτώσεις η κλινική εικόνα δεν επαρκεί για ασφαλή διάγνωση.

Πότε χρειάζεται αφαίρεση;

Η πλήρης χειρουργική εκτομή προτείνεται όταν:

η διάγνωση δεν είναι ξεκάθαρη,
η βλάβη αυξάνεται,
προκαλεί ενοχλήματα,
τραυματίζεται συχνά,
δημιουργεί αισθητικό πρόβλημα.

Η αφαίρεση επιτρέπει ταυτόχρονα και την ιστολογική επιβεβαίωση.

Κύστεις του δέρματος

«Γιατρέ, έχω ένα μπαλάκι στην πλάτη που μεγαλώνει. Είναι κάτι επικίνδυνο;»

Η απάντηση είναι ότι πολύ συχνά πρόκειται για κύστη.

Οι κύστεις αποτελούν από τις συχνότερες καλοήθεις παθήσεις του δέρματος και αποτελούν καθημερινό περιστατικό στο χειρουργικό ιατρείο.

Πρόκειται για κλειστές κοιλότητες που περιβάλλονται από τοίχωμα και περιέχουν υλικό όπως:

κερατίνη,
σμήγμα,
επιθηλιακά υπολείμματα.

Οι ασθενείς συνήθως τις περιγράφουν ως:

«ένα μπαλάκι κάτω από το δέρμα».

Στην αρχή παραμένουν μικρές και ασυμπτωματικές. Με την πάροδο του χρόνου όμως μπορεί να αυξηθούν σε μέγεθος ή να φλεγμαίνουν.

Πώς εμφανίζονται;

Οι κύστεις συνήθως παρουσιάζουν:

αργή ανάπτυξη,
στρογγυλό σχήμα,
κινητικότητα κάτω από το δέρμα,
σαφή όρια.

Όταν φλεγμαίνουν, εμφανίζονται:

πόνος,
ερυθρότητα,
τοπική θερμότητα,
διόγκωση,
εκροή δύσοσμου περιεχομένου.

Δερμοειδείς κύστεις

Οι δερμοειδείς κύστεις αποτελούν συγγενείς βλάβες.

Εμφανίζονται συχνότερα:

στην περιοχή των φρυδιών,
στη ρίζα της μύτης,
στον τράχηλο,
στο στέρνο,
στην πρωκτογεννητική περιοχή.

Οι περισσότερες ανακαλύπτονται σε νεαρή ηλικία.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί απεικονιστικός έλεγχος ώστε να αποκλειστεί πιθανή επικοινωνία με βαθύτερες δομές.

Χρειάζονται θεραπεία οι κύστεις;

Μικρές ασυμπτωματικές κύστεις μπορούν να παρακολουθούνται.

Ωστόσο, όταν:

μεγαλώνουν,
φλεγμαίνουν,
υποτροπιάζουν,
προκαλούν πόνο,
δημιουργούν αισθητική ενόχληση,

η χειρουργική αφαίρεση αποτελεί τη θεραπεία εκλογής.

Η πλήρης εξαίρεση του τοιχώματος της κύστης μειώνει σημαντικά την πιθανότητα υποτροπής.

Όγκοι των μαλακών μορίων

Οι όγκοι των μαλακών μορίων αποτελούν μία ετερογενή ομάδα καλοήθων βλαβών.

Παρότι ο όρος «όγκος» δημιουργεί ανησυχία, στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για εντελώς καλοήθεις καταστάσεις.

Οι ασθενείς συχνά αναφέρουν:

«Το έχω χρόνια και μεγάλωσε λίγο.»

«Το αισθάνομαι όταν το πιάνω, αλλά δεν με πονάει.»

Η σωστή αξιολόγηση βοηθά να διαχωρίσουμε τις απλές βλάβες από εκείνες που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Ακροχορδώνες

Οι ακροχορδώνες είναι μικρές, μαλακές, μισχωτές προσεκβολές του δέρματος.

Εμφανίζονται συχνότερα:

στον λαιμό,
στις μασχάλες,
κάτω από το στήθος,
στη βουβωνική χώρα.

Αν και είναι απολύτως καλοήθεις, πολλοί ασθενείς επιλέγουν την αφαίρεσή τους επειδή τραυματίζονται εύκολα ή προκαλούν αισθητική ενόχληση.

Ξανθελάσματα

Τα ξανθελάσματα εμφανίζονται ως κιτρινωπές πλάκες γύρω από τα βλέφαρα.

Αρκετοί ασθενείς πιστεύουν ότι οφείλονται πάντα σε αυξημένη χοληστερόλη.

Στην πραγματικότητα, αρκετά άτομα με ξανθελάσματα έχουν φυσιολογικό λιπιδαιμικό προφίλ.

Η αφαίρεσή τους γίνεται κυρίως για αισθητικούς λόγους.

Λιπώματα

Τα λιπώματα αποτελούν ίσως τους συχνότερους καλοήθεις όγκους των μαλακών μορίων.

Πρόκειται για συσσωρεύσεις λιπώδους ιστού που αναπτύσσονται αργά κάτω από το δέρμα.

Συνήθως είναι:

μαλακά,
κινητά,
ανώδυνα,
βραδέως εξελισσόμενα.

Οι περισσότεροι ασθενείς ζουν για χρόνια με αυτά χωρίς κανένα πρόβλημα.

Η αφαίρεση ενδείκνυται όταν:

αυξάνονται σημαντικά,
προκαλούν δυσφορία,
πιέζουν γειτονικές δομές,
δημιουργούν αισθητικό πρόβλημα,
υπάρχει αμφιβολία ως προς τη διάγνωση.

Υπερκερατωσικές βλάβες του δέρματος

«Γιατρέ, έχω μία καφέ βλάβη που μοιάζει σαν να είναι κολλημένη πάνω στο δέρμα. Είναι φυσιολογικό;»

Οι υπερκερατωσικές βλάβες αποτελούν πολύ συχνό εύρημα, ιδιαίτερα μετά τη μέση ηλικία. Οφείλονται σε υπερβολική παραγωγή κερατίνης και συχνά δημιουργούν ανησυχία, καθώς η εικόνα τους μπορεί να θυμίζει κακοήθεις βλάβες.

Στις περισσότερες περιπτώσεις είναι καλοήθεις. Ωστόσο, ορισμένες χρειάζονται αφαίρεση και ιστολογική επιβεβαίωση.

Σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις

Οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις αποτελούν από τις συχνότερες καλοήθεις δερματικές βλάβες.

Οι ασθενείς συχνά τις περιγράφουν ως:

«Μία ελιά που εμφανίστηκε ξαφνικά και μοιάζει σαν να έχει κολληθεί πάνω στο δέρμα.»

Εμφανίζονται συνήθως:

στο πρόσωπο,
στον κορμό,
στην πλάτη,
στο τριχωτό της κεφαλής.

Έχουν συνήθως:

καφέ ή μαύρο χρώμα,
τραχεία επιφάνεια,
σαφή όρια,
αργή ανάπτυξη.

Παρότι δεν είναι επικίνδυνες, η εμφάνιση πολλών νέων βλαβών σε μικρό χρονικό διάστημα απαιτεί ιατρική αξιολόγηση.

Η θεραπεία περιλαμβάνει:

κρυοθεραπεία,
δερματοαπόξεση,
ηλεκτροκαυτηρίαση,
χειρουργική εξαίρεση όταν απαιτείται ιστολογικός έλεγχος.

Τύλοι και κάλοι

Οι τύλοι και οι κάλοι δημιουργούνται λόγω χρόνιας πίεσης και τριβής.

Εμφανίζονται συχνότερα:

στα πέλματα,
στα δάκτυλα των ποδιών,
στις παλάμες.

Οι ασθενείς παραπονιούνται συχνά για:

πόνο κατά τη βάδιση,
αίσθημα «πέτρας» μέσα στο παπούτσι,
δυσκολία στην καθημερινότητα.

Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει:

αποφόρτιση της περιοχής,
κατάλληλα υποδήματα,
τοπική περιποίηση,
διόρθωση των παραγόντων που προκαλούν την πίεση.

Κερατοακάνθωμα

Το κερατοακάνθωμα είναι μία ιδιαίτερη βλάβη, καθώς παρουσιάζει ταχεία ανάπτυξη.

Συνήθως εμφανίζεται ως ένα οζίδιο με:

θολωτό σχήμα,
κεντρικό κεράτινο βύσμα,
διάμετρο λίγων χιλιοστών έως εκατοστών.

Παρότι αρκετές φορές υποστρέφει αυτόματα, η κλινική εικόνα του μοιάζει πολύ με το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα.

Για τον λόγο αυτό, η πλήρης χειρουργική εκτομή θεωρείται η ασφαλέστερη προσέγγιση.

Δερματικό κέρας

Το δερματικό κέρας αποτελεί μία χαρακτηριστική βλάβη που σχηματίζεται από συμπαγή κερατίνη.

Εμφανίζεται ως:

κωνική προσεκβολή,
σκληρής σύστασης,
κιτρινωπού ή καφέ χρώματος.

Το ίδιο το κέρας δεν είναι διάγνωση.

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η βλάβη που βρίσκεται στη βάση του.

Επειδή ορισμένες φορές μπορεί να υποκρύπτεται προκαρκινική ή κακοήθης αλλοίωση, συνιστάται πλήρης αφαίρεση και ιστολογικός έλεγχος.

Μελαγχρωστικές βλάβες

«Γιατρέ, έχω πολλές ελιές. Πώς θα ξέρω ποια είναι φυσιολογική;»

Οι μελαγχρωστικές βλάβες αποτελούν ίσως τη συχνότερη αιτία ανησυχίας των ασθενών.

Οι περισσότεροι σπίλοι είναι απολύτως καλοήθεις. Παρόλα αυτά, ορισμένοι απαιτούν παρακολούθηση ή χειρουργική αφαίρεση.

Οι βλάβες αυτές προέρχονται από τα μελανοκύτταρα, δηλαδή τα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη.

Κοινοί επίκτητοι σπίλοι

Οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν αρκετές ελιές στο σώμα τους.

Οι κοινοί επίκτητοι σπίλοι εμφανίζουν συνήθως:

συμμετρικό σχήμα,
σαφή όρια,
ομοιομορφία στο χρώμα,
διάμετρο μικρότερη από 6 χιλιοστά.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απαιτούν καμία θεραπεία.

Άτυποι σπίλοι

Οι άτυποι ή δυσπλαστικοί σπίλοι παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που τους διαφοροποιούν από τους κοινούς σπίλους.

Συχνά εμφανίζουν:

ασυμμετρία,
ασαφή όρια,
περισσότερες από μία αποχρώσεις,
μεγαλύτερη διάμετρο.

Η παρουσία πολλών άτυπων σπίλων αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται τακτική παρακολούθηση.

Συγγενείς σπίλοι

Οι συγγενείς σπίλοι υπάρχουν από τη γέννηση ή εμφανίζονται τους πρώτους μήνες ζωής.

Ταξινομούνται ανάλογα με το μέγεθός τους σε:

μικρούς,
μεσαίους,
γιγάντιους.

Όσο μεγαλύτερος είναι ένας συγγενής σπίλος, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος κακοήθους εξαλλαγής.

Πότε πρέπει να ανησυχήσετε;

Ο κανόνας ABCDE βοηθά στην αναγνώριση ύποπτων μεταβολών:

A (Asymmetry): Ασυμμετρία.
B (Border): Ανώμαλα όρια.
C (Color): Ποικιλία χρωμάτων.
D (Diameter): Διάμετρος μεγαλύτερη από 6 χιλιοστά.
E (Evolution): Μεταβολή με την πάροδο του χρόνου.

Η εμφάνιση ενός ή περισσότερων από τα παραπάνω χαρακτηριστικά απαιτεί άμεση αξιολόγηση.

Αγγειακές βλάβες

Οι αγγειακές βλάβες προέρχονται από τα αιμοφόρα αγγεία και μπορεί να εμφανιστούν από τη γέννηση ή αργότερα στη ζωή.

Στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν καλοήθη συμπεριφορά.

Αιμαγγειώματα

Τα αιμαγγειώματα εμφανίζονται συχνότερα στη βρεφική ηλικία.

Περνούν συνήθως από δύο φάσεις:

Φάση ανάπτυξης

Η βλάβη μεγαλώνει προοδευτικά.

Φάση υποστροφής

Το αιμαγγείωμα αρχίζει να υποχωρεί σταδιακά.

Τα περισσότερα δεν χρειάζονται θεραπεία.

Αντιμετώπιση απαιτείται όταν προκαλούν:

αιμορραγία,
εξέλκωση,
λειτουργικά προβλήματα,
αισθητική παραμόρφωση.

Αγγειακές δυσπλασίες

Σε αντίθεση με τα αιμαγγειώματα, οι αγγειακές δυσπλασίες δεν υποστρέφουν αυτόματα.

Μπορεί να είναι:

φλεβώδεις,
αρτηριοφλεβώδεις,
λεμφικές,
μικτές.

Η θεραπεία εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει:

σκληροθεραπεία,
laser,
εμβολισμό,
χειρουργική αντιμετώπιση.

Ιογενείς βλάβες του δέρματος

Ορισμένοι ιοί προκαλούν χαρακτηριστικές καλοήθεις βλάβες του δέρματος.

Παρότι δεν θεωρούνται επικίνδυνες, συχνά είναι μεταδοτικές και υποτροπιάζουν.

Μυρμηκιές

Οι μυρμηκιές προκαλούνται από τον ιό HPV.

Εμφανίζονται συχνότερα:

στα χέρια,
στα πέλματα,
γύρω από τα νύχια.

Οι πελματιαίες μυρμηκιές μπορεί να προκαλέσουν σημαντικό πόνο κατά τη βάδιση.

Μολυσματική τέρμινθος

Η μολυσματική τέρμινθος εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά.

Οι βλάβες είναι:

μικρές,
γυαλιστερές,
με χαρακτηριστική κεντρική εντύπωση.

Παρότι αρκετές φορές υποχωρούν αυτόματα, η θεραπεία μειώνει τη μετάδοση.

Οξυτενή κονδυλώματα

Τα οξυτενή κονδυλώματα οφείλονται επίσης σε λοίμωξη από HPV.

Εμφανίζονται στην:

περιγεννητική περιοχή,
πρωκτική χώρα,
γεννητικά όργανα.

Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:

τοπικές εφαρμογές,
καυτηριασμό,
laser,
χειρουργική αφαίρεση.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε χειρουργό;

Ανεξάρτητα από το είδος της βλάβης, ζητήστε ιατρική αξιολόγηση όταν:

εμφανιστεί νέα βλάβη που μεγαλώνει γρήγορα,
αλλάξει το χρώμα ή το σχήμα μιας υπάρχουσας βλάβης,
παρουσιαστεί αιμορραγία,
εμφανιστεί πόνος ή έντονος κνησμός,
η βλάβη εξελκωθεί,
υποτροπιάζει μετά από θεραπεία,
δημιουργεί αμφιβολία ή ανησυχία.

Πολύ συχνά οι ασθενείς αναφέρουν ότι «κάτι δεν τους φαίνεται όπως παλιά». Αυτή η παρατήρηση δεν πρέπει να αγνοείται.

Ένα τελευταίο μήνυμα

Οι περισσότερες καλοήθεις παθήσεις του δέρματος δεν αποτελούν απειλή για τη ζωή. Παρόλα αυτά, η έγκαιρη αναγνώριση των αλλαγών και η σωστή ιατρική αξιολόγηση επιτρέπουν τη διάγνωση και την αντιμετώπιση των βλαβών πριν δημιουργήσουν επιπλοκές.

Η χειρουργική αφαίρεση, όταν ενδείκνυται, προσφέρει όχι μόνο θεραπεία αλλά και τη βεβαιότητα της ιστολογικής διάγνωσης. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η τακτική παρακολούθηση αποτελούν τα σημαντικότερα εργαλεία για τη διατήρηση της υγείας του δέρματος.