Απόστημα Σπλήνα: Μια Σπάνια αλλά Σοβαρή Λοίμωξη

Οι περισσότερες παθήσεις του σπλήνα είναι σχετικά σπάνιες, ωστόσο ορισμένες από αυτές απαιτούν άμεση διάγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση. Μία τέτοια κατάσταση είναι το απόστημα του σπλήνα, μια λοίμωξη που μπορεί να εξελιχθεί σοβαρά εάν δεν αναγνωριστεί εγκαίρως.

Παρότι τα σπληνικά αποστήματα εμφανίζονται σπάνια στη σύγχρονη κλινική πράξη, εξακολουθούν να παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για δύο λόγους. Πρώτον, η διάγνωσή τους συχνά καθυστερεί, καθώς τα συμπτώματα μπορεί να αποδοθούν σε άλλη υποκείμενη νόσο. Δεύτερον, παρά την πρόοδο της αντιβιοτικής θεραπείας και των απεικονιστικών εξετάσεων, εξακολουθούν να συνοδεύονται από σημαντική νοσηρότητα και θνητότητα.

Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή απεικονιστική διερεύνηση μπορούν να οδηγήσουν σε ταχύτερη θεραπεία και καλύτερη πρόγνωση για τον ασθενή.

Τι είναι το απόστημα του σπλήνα;

Το απόστημα του σπλήνα αποτελεί μία εντοπισμένη συλλογή πύου μέσα στο παρέγχυμα του σπλήνα, η οποία δημιουργείται ως αποτέλεσμα μικροβιακής λοίμωξης.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν πρόκειται για πρωτοπαθή πάθηση του οργάνου, αλλά για επιπλοκή κάποιας άλλης παθολογικής κατάστασης του οργανισμού. Αυτό εξηγεί γιατί η διάγνωση πολλές φορές καθυστερεί, καθώς τα συμπτώματα της υποκείμενης νόσου επικαλύπτουν εκείνα του αποστήματος.

Παράλληλα, η συνύπαρξη σοβαρής λοίμωξης ή άλλης υποκείμενης νόσου συμβάλλει και στην αυξημένη θνητότητα που ιστορικά συνδέεται με την πάθηση.

Πώς δημιουργείται ένα σπληνικό απόστημα;

Τα σπληνικά αποστήματα μπορούν να αναπτυχθούν σε διάφορες κλινικές καταστάσεις, κυρίως όταν μικροοργανισμοί μεταφέρονται μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και εγκαθίστανται στον σπλήνα.

Ιστορικά έχουν περιγραφεί σε ασθενείς με:

• Τυφοειδή πυρετό
• Φυματίωση
• Ελονοσία
• Σύφιλη
• Δυσεντερία

Σήμερα συχνότερα σχετίζονται με:

• Μικροβιακή ενδοκαρδίτιδα
• Σηψαιμία
• Στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις
• Πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις
• Ανοσοκαταστολή
• Σακχαρώδη διαβήτη
• Κακοήθειες
• Μεταμοσχευμένους ασθενείς
• Λοίμωξη HIV

Επιπλέον, ένα απόστημα μπορεί να προκύψει μετά από επιμόλυνση προϋπαρχουσών βλαβών του σπλήνα, όπως:

• Εχινόκοκκες κύστεις
• Μη παρασιτικές κύστεις
• Σπληνικά αιματώματα
• Σπληνικά έμφρακτα

Η μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος αποτελεί σημαντικό προδιαθεσικό παράγοντα, καθώς διευκολύνει την εγκατάσταση και τον πολλαπλασιασμό των μικροβίων μέσα στο όργανο.

Μονήρη ή πολλαπλά αποστήματα;

Τα αποστήματα του σπλήνα μπορεί να είναι:

Μονήρη

Αποτελούν τη συχνότερη μορφή και συνήθως εμφανίζονται ως μία εντοπισμένη πυώδης κοιλότητα.

Πολλαπλά

Παρατηρούνται συχνότερα σε ασθενείς με βαριά σηψαιμία ή σοβαρή ανοσοκαταστολή και συνδέονται συνήθως με βαρύτερη κλινική εικόνα.

Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Η κλασική τριάδα των συμπτωμάτων περιλαμβάνει:

• Πυρετό
• Άλγος στο αριστερό υποχόνδριο
• Σπληνομεγαλία

Ωστόσο η πλήρης αυτή εικόνα δεν εμφανίζεται σε όλους τους ασθενείς.

Συχνά οι ασθενείς παρουσιάζουν:

• Παρατεταμένο πυρετό άγνωστης αιτιολογίας
• Ρίγος
• Κακουχία
• Αδυναμία
• Ανορεξία
• Απώλεια βάρους
• Νυχτερινές εφιδρώσεις

Ο πόνος εντοπίζεται συνήθως στο αριστερό άνω τμήμα της κοιλιάς και μπορεί να αντανακλά προς τον αριστερό ώμο λόγω ερεθισμού του διαφράγματος.

Σε προχωρημένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σημεία σηψαιμίας με ταχυκαρδία, υπόταση και γενικευμένη επιδείνωση της κλινικής κατάστασης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής υποψίας, εργαστηριακών εξετάσεων και απεικονιστικού ελέγχου.

Εργαστηριακές εξετάσεις

Στη γενική αίματος συνήθως παρατηρείται:

• Λευκοκυττάρωση
• Ουδετεροφιλία
• Αυξημένη CRP
• Αυξημένη ΤΚΕ

Οι αιμοκαλλιέργειες μπορεί να είναι θετικές σε ποσοστό που φθάνει έως και το 70%, ιδιαίτερα όταν το απόστημα σχετίζεται με βακτηριαιμία ή ενδοκαρδίτιδα.

Ακτινολογικά ευρήματα

Η απλή ακτινογραφία μπορεί να δείξει:

• Ανύψωση του αριστερού ημιδιαφράγματος
• Μειωμένη κινητικότητα του διαφράγματος
• Αριστερή υπεζωκοτική συλλογή
• Υδραερικό επίπεδο στην περιοχή του σπλήνα

Υπερηχογράφημα

Το υπερηχογράφημα αποτελεί συχνά την πρώτη εξέταση που θέτει την υποψία της διάγνωσης.

Αξονική τομογραφία

Η αξονική τομογραφία θεωρείται η πιο αξιόπιστη εξέταση για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την εκτίμηση της έκτασης της νόσου.

Μαγνητική τομογραφία και σπινθηρογράφημα

Χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένες περιπτώσεις όταν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν;

Η σοβαρότερη επιπλοκή είναι η ρήξη του αποστήματος.

Όταν το απόστημα διαρραγεί προς την περιτοναϊκή κοιλότητα προκαλείται γενικευμένη περιτονίτιδα, μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση που απαιτεί άμεση χειρουργική αντιμετώπιση.

Άλλες επιπλοκές περιλαμβάνουν:

• Σηπτική καταπληξία
• Βακτηριαιμία
• Εμπύημα υπεζωκότα
• Υποδιαφραγματικό απόστημα
• Συρίγγια προς γειτονικά όργανα
• Αιμορραγία από διάβρωση των σπληνικών αγγείων

Η αιμορραγία αποτελεί σπάνια αλλά ιδιαίτερα σοβαρή επιπλοκή και μπορεί να οδηγήσει σε αιμοδυναμική αστάθεια.

Ποια είναι η θεραπεία;

Η θεραπευτική αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος, τον αριθμό και τη θέση των αποστημάτων, καθώς και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Η χορήγηση κατάλληλων ενδοφλέβιων αντιβιοτικών αποτελεί απαραίτητο μέρος της θεραπείας, αλλά σπάνια αρκεί από μόνη της.

Σπληνεκτομή

Η σπληνεκτομή εξακολουθεί να θεωρείται η θεραπεία εκλογής στις περισσότερες περιπτώσεις.

Η αφαίρεση του σπλήνα επιτρέπει:

• Την πλήρη εξάλειψη της λοίμωξης
• Την πρόληψη της ρήξης
• Την αποφυγή υποτροπών

Ιδιαίτερα σε πολλαπλά αποστήματα ή σε περιπτώσεις ρήξης, η χειρουργική αντιμετώπιση είναι συνήθως μονόδρομος.

Διαδερμική παροχέτευση

Σε επιλεγμένους ασθενείς που παρουσιάζουν αυξημένο χειρουργικό κίνδυνο, μπορεί να εφαρμοστεί διαδερμική παρακέντηση και παροχέτευση του αποστήματος υπό καθοδήγηση υπερηχογραφήματος ή αξονικής τομογραφίας.

Η μέθοδος αυτή επιτρέπει τη διατήρηση του σπλήνα και έχει καλά αποτελέσματα σε μονήρη, καλά περιγεγραμμένα αποστήματα.

Συμπέρασμα

Το απόστημα του σπλήνα αποτελεί μια σπάνια αλλά δυνητικά απειλητική για τη ζωή λοίμωξη. Η υποκείμενη νόσος που συνήθως το προκαλεί δυσκολεύει τη διάγνωση και συχνά οδηγεί σε καθυστέρηση της θεραπείας. Η παρουσία παρατεταμένου πυρετού, άλγους στο αριστερό υποχόνδριο και σπληνομεγαλίας πρέπει να εγείρει την υποψία της πάθησης, ιδιαίτερα σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς ή σε ασθενείς με σηπτικές καταστάσεις.

Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση, είτε με σπληνεκτομή είτε με διαδερμική παροχέτευση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.