Επιπλοκές μετά από Σπληνεκτομή: Τι Πρέπει να Γνωρίζουν οι Ασθενείς

Η σπληνεκτομή αποτελεί μία ασφαλή και καθιερωμένη χειρουργική επέμβαση, η οποία πραγματοποιείται για την αντιμετώπιση διαφόρων παθήσεων του σπλήνα, αιματολογικών νοσημάτων, τραυματισμών και ορισμένων νεοπλασιών. Όπως συμβαίνει όμως με κάθε χειρουργική πράξη, έτσι και μετά την αφαίρεση του σπλήνα είναι δυνατόν να εμφανιστούν επιπλοκές, οι οποίες μπορεί να είναι άμεσες ή να εκδηλωθούν αρκετό χρονικό διάστημα μετά την επέμβαση.

Οι περισσότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά όταν αναγνωριστούν έγκαιρα. Παράλληλα, η σωστή προεγχειρητική προετοιμασία, η σύγχρονη χειρουργική τεχνική και η κατάλληλη μετεγχειρητική παρακολούθηση έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση των κινδύνων που σχετίζονται με τη σπληνεκτομή.

Γιατί η παρακολούθηση μετά τη σπληνεκτομή είναι τόσο σημαντική;

Ο σπλήνας δεν είναι απλώς ένα όργανο της κοιλιάς. Συμμετέχει ενεργά στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην απομάκρυνση γηρασμένων αιμοσφαιρίων και στην προστασία του οργανισμού από ορισμένα μικρόβια.

Για τον λόγο αυτό, η αφαίρεσή του μπορεί να επηρεάσει προσωρινά ή μόνιμα ορισμένους αμυντικούς μηχανισμούς του οργανισμού. Παράλληλα, η στενή ανατομική σχέση του σπλήνα με το πάγκρεας, το διάφραγμα, το στομάχι και τα μεγάλα αγγεία της άνω κοιλίας εξηγεί γιατί ορισμένες επιπλοκές σχετίζονται με τα γειτονικά αυτά όργανα.

Αιμορραγία μετά από σπληνεκτομή

Η αιμορραγία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρώιμες μετεγχειρητικές επιπλοκές. Εμφανίζεται συχνότερα μετά την αφαίρεση παθολογικά διογκωμένων σπλήνων ή σε ασθενείς με υπερσπληνισμό και αιματολογικές διαταραχές.

Συνήθως οφείλεται σε αιμορραγία από περιοχές αποκόλλησης συμφύσεων, από μικρά αγγεία που δεν έχουν πλήρως αιμοστατηθεί ή σε διαταραχές της πήξης που επιμένουν μετά την επέμβαση.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα της αιμορραγίας. Σε ήπιες περιπτώσεις μπορεί να αρκέσει η χορήγηση αίματος, αιμοπεταλίων ή παραγόντων πήξης. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις απαιτείται επανεπέμβαση για τον εντοπισμό και τον έλεγχο της αιμορραγικής εστίας.

Υπεζωκοτική συλλογή και αναπνευστικές επιπλοκές

Μετά από σπληνεκτομή δεν είναι ασυνήθιστη η εμφάνιση μικρής συλλογής υγρού στο αριστερό ημιθωράκιο. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται με τη διακοπή λεμφικών επικοινωνιών μεταξύ της περιοχής του διαφράγματος και της υπεζωκοτικής κοιλότητας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το υγρό απορροφάται αυτόματα χωρίς να απαιτείται θεραπεία. Όταν όμως η συλλογή είναι μεγάλη ή προκαλεί δύσπνοια, μπορεί να χρειαστεί παρακέντηση για την αφαίρεσή της.

Παράλληλα, λόγω του μετεγχειρητικού πόνου και της περιορισμένης κινητικότητας του διαφράγματος, μπορεί να εμφανιστεί ατελεκτασία του αριστερού κάτω λοβού του πνεύμονα. Η επιπλοκή αυτή συνήθως αντιμετωπίζεται με αναπνευστική φυσικοθεραπεία, κινητοποίηση του ασθενούς και επαρκή αναλγησία.

Παγκρεατίτιδα μετά από σπληνεκτομή

Η ουρά του παγκρέατος βρίσκεται σε πολύ στενή ανατομική σχέση με τις πύλες του σπλήνα. Κατά συνέπεια, κατά τη διάρκεια της επέμβασης μπορεί να προκληθεί ήπιος τραυματισμός του παγκρεατικού ιστού.

Το αποτέλεσμα είναι συνήθως μια ήπια μορφή οξείας οιδηματώδους παγκρεατίτιδας, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται συντηρητικά.

Σπανιότερα μπορεί να δημιουργηθούν παγκρεατικές ψευδοκύστεις ή εξωτερικά παγκρεατικά συρίγγια, καταστάσεις που απαιτούν εξειδικευμένη αντιμετώπιση και παρακολούθηση.

Υποδιαφραγματικό απόστημα

Το υποδιαφραγματικό απόστημα αποτελεί μία από τις σοβαρότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές. Αναπτύσσεται στην περιοχή όπου βρισκόταν ο σπλήνας και συνήθως εκδηλώνεται με επίμονο πυρετό, πόνο στο αριστερό υποχόνδριο, κακουχία και αυξημένους δείκτες φλεγμονής.

Η διάγνωση τίθεται συνήθως με αξονική τομογραφία και η θεραπεία περιλαμβάνει αντιβιοτική αγωγή και παροχέτευση της συλλογής, είτε διαδερμικά είτε χειρουργικά.

Θρομβοκυττάρωση μετά την αφαίρεση του σπλήνα

Ένα από τα συχνότερα αιματολογικά ευρήματα μετά από σπληνεκτομή είναι η αύξηση των αιμοπεταλίων.

Ο σπλήνας φυσιολογικά λειτουργεί ως αποθήκη αιμοπεταλίων και συμμετέχει στην απομάκρυνσή τους από την κυκλοφορία. Μετά την αφαίρεσή του, τα επίπεδα των αιμοπεταλίων μπορεί να αυξηθούν σημαντικά, ιδιαίτερα κατά τις πρώτες εβδομάδες.

Στις περισσότερες περιπτώσεις το φαινόμενο είναι παροδικό. Όταν όμως οι τιμές είναι πολύ υψηλές, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος θρομβώσεων. Για τον λόγο αυτό ενδέχεται να χορηγηθούν αντιαιμοπεταλιακά ή αντιπηκτικά φάρμακα, ανάλογα με την κλινική εικόνα του ασθενούς.

Θρόμβωση πυλαίας και σπληνικής φλέβας

Μία σπάνια αλλά δυνητικά σοβαρή επιπλοκή είναι η θρόμβωση της σπληνικής ή της πυλαίας φλέβας.

Η επιπλοκή αυτή παρατηρείται συχνότερα σε ασθενείς με μυελοϋπερπλαστικά νοσήματα, αυξημένα αιμοπετάλια ή σοβαρές ενδοκοιλιακές λοιμώξεις.

Η διάγνωση πραγματοποιείται συνήθως με αξονική τομογραφία ή υπερηχογράφημα Doppler και η θεραπεία βασίζεται κυρίως στη χορήγηση αντιπηκτικής αγωγής.

Μετεγχειρητικός πυρετός

Ένα εύρημα που συχνά ανησυχεί τους ασθενείς είναι η εμφάνιση πυρετού τις πρώτες εβδομάδες μετά τη σπληνεκτομή.

Δεν σημαίνει πάντοτε λοίμωξη. Σε πολλές περιπτώσεις ο πυρετός σχετίζεται με τη φυσιολογική φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού, με μικροθρομβώσεις στην περιοχή της επέμβασης ή με ήπια παγκρεατική αντίδραση.

Παρόλα αυτά, κάθε επίμονος ή υψηλός πυρετός απαιτεί ιατρική αξιολόγηση ώστε να αποκλειστεί η ύπαρξη αποστήματος ή άλλης λοίμωξης.

Οι λοιμώξεις μετά από σπληνεκτομή

Η σημαντικότερη μακροχρόνια επιπλοκή της σπληνεκτομής είναι η αυξημένη ευαισθησία του οργανισμού σε ορισμένες λοιμώξεις.

Ο σπλήνας συμμετέχει ενεργά στην παραγωγή ανοσολογικών μηχανισμών άμυνας, ιδιαίτερα έναντι μικροβίων που διαθέτουν κάψα. Μετά την αφαίρεσή του παρατηρείται μείωση της ανοσολογικής απόκρισης και ελάττωση ορισμένων προστατευτικών μηχανισμών του οργανισμού.

Οι συχνότερες λοιμώξεις αφορούν:

• πνευμονία,
• μηνιγγίτιδα,
• λοιμώξεις του τραύματος,
• ενδοκοιλιακά αποστήματα,
• βακτηριαιμία και σηψαιμία.

Τα μικρόβια που συνδέονται περισσότερο με σοβαρές λοιμώξεις μετά από σπληνεκτομή είναι ο πνευμονιόκοκκος, ο μηνιγγιτιδόκοκκος και ο αιμόφιλος της ινφλουέντσας.

Κεραυνοβόλος μετασπληνεκτομική σηψαιμία

Η πιο σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα επιπλοκή είναι η λεγόμενη κεραυνοβόλος μετασπληνεκτομική σηψαιμία (Overwhelming Post-Splenectomy Infection – OPSI).

Αν και είναι σπάνια, η κατάσταση αυτή εξελίσσεται ταχύτατα και μπορεί να εμφανιστεί οποτεδήποτε μετά τη σπληνεκτομή, ακόμη και πολλά χρόνια αργότερα.

Εκδηλώνεται με υψηλό πυρετό, έντονη κακουχία, ναυτία, εμέτους, σύγχυση, υπόταση και ταχεία επιδείνωση της γενικής κατάστασης. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση νοσηλεία και επιθετική θεραπεία.

Πώς προλαμβάνονται οι επιπλοκές;

Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο απέναντι στις επιπλοκές της σπληνεκτομής.

Οι ασθενείς που πρόκειται να υποβληθούν σε προγραμματισμένη επέμβαση πρέπει να εμβολιάζονται έναντι του πνευμονιοκόκκου, του μηνιγγιτιδόκοκκου και του αιμόφιλου της ινφλουέντσας πριν από το χειρουργείο ή το συντομότερο δυνατό μετά από αυτό.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε παιδιά και ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, μπορεί να χορηγηθεί προφυλακτική αντιβιοτική αγωγή για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η τακτική ιατρική παρακολούθηση και η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας σε περίπτωση πυρετού αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας για κάθε ασθενή που έχει υποβληθεί σε σπληνεκτομή.

Συμπέρασμα

Η σπληνεκτομή είναι μια αποτελεσματική και συχνά απαραίτητη χειρουργική επέμβαση. Παρότι οι περισσότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές είναι σχετικά σπάνιες και αντιμετωπίσιμες, η γνώση τους βοηθά στην έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπισή τους. Η σωστή προεγχειρητική προετοιμασία, οι εμβολιασμοί και η συστηματική παρακολούθηση μειώνουν σημαντικά τους κινδύνους και επιτρέπουν στους περισσότερους ασθενείς να επιστρέψουν γρήγορα και με ασφάλεια στις καθημερινές τους δραστηριότητες.