Λεμφαδενικές μεταστάσεις σε μελάνωμα κεφαλής και τραχήλου

Γιατί έχουν σημασία οι λεμφαδένες στο μελάνωμα;

Οι ασθενείς με μελάνωμα του τριχωτού της κεφαλής, του προσώπου και του τραχήλου έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν λεμφαδενικές μεταστάσεις στους επιχώριους λεμφαδένες.

Οι συχνότερες περιοχές λεμφαδενικής διασποράς περιλαμβάνουν:

• την παρωτίδα,
• τους υπογνάθιους λεμφαδένες,
• τους προωτιαίους και οπισθοωτιαίους λεμφαδένες,
• τις διάφορες λεμφαδενικές ομάδες του τραχήλου.

Η κατάσταση των επιχώριων λεμφαδένων αποτελεί τον σημαντικότερο προγνωστικό παράγοντα για την εξέλιξη της νόσου και τον καθορισμό της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής.

Έχει διαπιστωθεί ότι η παρουσία λεμφαδενικών μεταστάσεων μπορεί να μειώσει την επιβίωση κατά περίπου 40%.

Τι είναι ο φρουρός λεμφαδένας (sentinel lymph node);

Ο φρουρός λεμφαδένας είναι ο πρώτος λεμφαδένας στον οποίο αποχετεύεται λεμφικά η περιοχή της πρωτοπαθούς εστίας του μελανώματος.

Αποτελεί ουσιαστικά τον πρώτο «σταθμό» από τον οποίο θα περάσουν τα κακοήθη κύτταρα, εφόσον το μελάνωμα έχει αρχίσει να εξαπλώνεται μέσω του λεμφικού συστήματος.

Εάν ο φρουρός λεμφαδένας είναι ελεύθερος νόσου, οι υπόλοιποι λεμφαδένες είναι πολύ πιθανό να μην έχουν διηθηθεί. Αντίθετα, η παρουσία μικρομεταστάσεων σε αυτόν υποδηλώνει ότι η νόσος έχει αρχίσει να διασπείρεται.

Πόσο συχνές είναι οι μικρομεταστάσεις;

Υπολογίζεται ότι περίπου το 25% των μελανωμάτων πάχους 1,5–4 mm έχουν ήδη δώσει μικρομεταστάσεις στους επιχώριους λεμφαδένες κατά τη στιγμή της διάγνωσης.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση των λεμφαδένων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σωστής σταδιοποίησης του μελανώματος.

Πότε ενδείκνυται η βιοψία του φρουρού λεμφαδένα;

Η ανίχνευση και βιοψία του φρουρού λεμφαδένα πραγματοποιείται συνήθως ταυτόχρονα με την αφαίρεση της πρωτοπαθούς εστίας, σε ασθενείς χωρίς ψηλαφητούς λεμφαδένες.

Η εξέταση συνιστάται σε ασθενείς με:

• μελάνωμα πάχους ≥ 1 mm κατά Breslow,
• μελανώματα με εκτεταμένη υποστροφή και επίπεδο διήθησης κατά Clark, ανεξαρτήτως πάχους,
• μελανώματα με εξέλκωση ≥ 5 mm,
• μελανώματα πάχους > 4 mm, κυρίως για σκοπούς σταδιοποίησης και καθορισμού της φαρμακευτικής αγωγής.

Πώς γίνεται η ανίχνευση του φρουρού λεμφαδένα;

Η διαδικασία πραγματοποιείται σε συνεργασία με τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής.

Αρχικά γίνεται η χορήγηση ειδικού ραδιοϊσοτόπου και η απεικόνιση με γ-κάμερα, ώστε να εντοπιστεί ο λεμφαδένας που δέχεται πρώτος τη λεμφική παροχέτευση από την περιοχή του μελανώματος.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται κυανούν του μεθυλενίου, το οποίο χρωματίζει τον φρουρό λεμφαδένα.

Στη συνέχεια, ο ασθενής οδηγείται στο χειρουργείο, όπου ο λεμφαδένας αφαιρείται με τη βοήθεια:

• ειδικού ανιχνευτή ακτινοβολίας (gamma probe/Geiger),
• οπτικής αναγνώρισης της χρωστικής.

Τι συμβαίνει όταν ανευρεθούν μικρομεταστάσεις;

Σε περίπτωση που η ιστολογική εξέταση αναδείξει μικρομεταστάσεις στον φρουρό λεμφαδένα, μπορεί να απαιτηθεί περαιτέρω θεραπευτική αντιμετώπιση.

Παραδοσιακά, η παρουσία μικρομεταστάσεων αποτελούσε ένδειξη για εκλεκτικό ριζικό λεμφαδενικό καθαρισμό της αντίστοιχης λεμφαδενικής περιοχής.

Σήμερα, η απόφαση εξατομικεύεται και λαμβάνεται στο πλαίσιο διεπιστημονικής ογκολογικής ομάδας, λαμβάνοντας υπόψη τα σύγχρονα δεδομένα και τις διαθέσιμες συστηματικές θεραπείες.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η βιοψία του φρουρού λεμφαδένα;

Η βιοψία του φρουρού λεμφαδένα αποτελεί σήμερα βασικό εργαλείο στη διαχείριση του μελανώματος, καθώς:

• συμβάλλει στην ακριβή σταδιοποίηση της νόσου,
• προσδιορίζει την πρόγνωση του ασθενούς,
• καθοδηγεί τις θεραπευτικές αποφάσεις,
• βοηθά στην επιλογή ασθενών που ενδέχεται να ωφεληθούν από συμπληρωματική θεραπεία.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Η δεκαετής επιβίωση των ασθενών με μελάνωμα της κεφαλής και του τραχήλου φαίνεται να είναι περίπου αντίστοιχη με εκείνη των ασθενών με μελάνωμα του κορμού.

Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή χειρουργική αντιμετώπιση και η ορθή σταδιοποίηση με τη βιοψία του φρουρού λεμφαδένα παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τη βελτίωση της έκβασης.

Τι πρέπει να θυμάστε

Οι λεμφαδενικές μεταστάσεις αποτελούν τον σημαντικότερο προγνωστικό δείκτη στο μελάνωμα κεφαλής και τραχήλου. Η βιοψία του φρουρού λεμφαδένα επιτρέπει την ακριβή σταδιοποίηση της νόσου και συμβάλλει στον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες τόσο για την πρόγνωση όσο και για τις επόμενες θεραπευτικές αποφάσεις.