Τι είναι η Α-Φετοπρωτεΐνη (AFP); Τι σημαίνουν οι αυξημένες τιμές της;

Αυξημένη AFP σημαίνει απαραίτητα καρκίνο του ήπατος;

Η α-φετοπρωτεΐνη (AFP) είναι ένας από τους σημαντικότερους καρκινικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη, κυρίως για τη διερεύνηση και την παρακολούθηση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος (ΗΚΚ). Ωστόσο, ένα αυξημένο αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος πάσχει από κακοήθεια.

Η AFP μπορεί να αυξηθεί και σε ορισμένες καλοήθεις παθήσεις του ήπατος, ενώ φυσιολογικές τιμές δεν αποκλείουν πλήρως την ύπαρξη ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Για τον λόγο αυτό, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται πάντοτε σε συνδυασμό με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τις απεικονιστικές εξετάσεις.

Τι είναι η Α-Φετοπρωτεΐνη (AFP);

Η α-φετοπρωτεΐνη είναι μία α1-σφαιρίνη, η οποία φυσιολογικά ανιχνεύεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στον ορό του εμβρύου και σε ελάχιστες ποσότητες μετά τη γέννηση και κατά την ενήλικη ζωή.

Η ανίχνευση υψηλών επιπέδων AFP στον ορό υποστηρίζει ισχυρά τη διάγνωση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος ή του ηπατοβλαστώματος, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η επίπτωση αυτών των όγκων είναι αυξημένη.

Υψηλές συγκεντρώσεις παρατηρούνται στο 80% έως 90% των ασθενών με ηπατοβλάστωμα, ενώ η AFP αυξάνεται περίπου στο 70% των ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα στις δυτικές χώρες.

Ποιες τιμές θεωρούνται διαγνωστικές;

Η μέση τιμή της AFP σε ασθενείς με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα διαφέρει ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου.

Σε περιοχές υψηλής επίπτωσης, οι μέσες τιμές μπορεί να φτάσουν τα 60.000–80.000 ng/mL, ενώ σε περιοχές χαμηλής ή μέτριας επίπτωσης κυμαίνονται περίπου στα 3.000 ng/mL.

Ως διαγνωστικό όριο χρησιμοποιείται συχνά η τιμή των 500 ng/mL (500 μg/L), καθώς χαμηλότερες συγκεντρώσεις μπορούν να παρατηρηθούν και σε καλοήθεις παθήσεις του ήπατος.

Σε ποιες καλοήθεις καταστάσεις μπορεί να αυξηθεί η AFP;

Αυξημένες τιμές μπορεί να παρατηρηθούν σε ασθενείς με:

• οξεία ηπατίτιδα,
• χρόνια ηπατίτιδα,
• κίρρωση του ήπατος.

Για τον λόγο αυτό, ήπιες αυξήσεις της AFP δεν είναι ειδικές για κακοήθεια και απαιτούν προσεκτική αξιολόγηση.

Αντίθετα, στο ηπατοκυτταρικό αδένωμα οι συγκεντρώσεις της AFP παραμένουν συνήθως εντός φυσιολογικών ορίων.

Μπορεί να αυξηθεί και σε άλλους όγκους;

Ναι.

Ψευδώς θετικά αποτελέσματα μπορεί να παρατηρηθούν σε όγκους ενδοδερμικής προέλευσης, σε αδιαφοροποίητα τερατοκαρκινώματα, καθώς και σε καρκινώματα εμβρυϊκών κυττάρων των ωοθηκών ή των όρχεων.

Παραγωγή AFP παρατηρείται επίσης:

• στο εμβρυονικό καρκίνωμα, σε ποσοστό άνω του 70%,
• στο καρκίνωμα του εμβρυϊκού σάκου,
• στους μη σεμινωματώδεις όγκους γεννητικών κυττάρων των όρχεων (NSGCT), όπου η AFP αυξάνεται στο 60% έως 90% των ασθενών.

Αντίθετα, οι ασθενείς με σεμίνωμα δεν εμφανίζουν αύξηση της AFP.

Τι σημαίνει η σταδιακή αύξηση της AFP;

Μία διαδοχικά αυξανόμενη συγκέντρωση AFP, ακόμη και όταν οι τιμές παραμένουν κάτω από το διαγνωστικό όριο, μπορεί να υποδηλώνει ισχυρά την παρουσία ηπατοκυτταρικού καρκινώματος.

Η απουσία παραγωγής AFP δεν αποκλείει την ηπατοκυτταρική καρκινογένεση. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι όγκοι που δεν παράγουν AFP είναι βιολογικά διαφορετικοί από εκείνους που την παράγουν.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την παραγωγή της AFP;

Η παραγωγή της AFP από τον όγκο είναι συνεχής και φαίνεται να επηρεάζεται από την ηλικία.

Όσο νεότερος είναι ο ασθενής, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα αύξησης των επιπέδων και τόσο υψηλότερες μπορεί να είναι οι συγκεντρώσεις που θα καταγραφούν.

Δεν έχει διαπιστωθεί διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στην παραγωγή της AFP.

Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων της AFP και των κλινικών ή βιοχημικών χαρακτηριστικών του όγκου ή του χρόνου επιβίωσης μετά τη διάγνωση.

Ωστόσο, μικροί προσυμπτωματικοί όγκοι εμφανίζουν συνήθως χαμηλότερες συγκεντρώσεις σε σύγκριση με συμπτωματικούς όγκους.

Οι προσπάθειες συσχέτισης του βαθμού διαφοροποίησης του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος με την παραγωγή AFP έχουν οδηγήσει σε αντικρουόμενα αποτελέσματα.

Μπορεί η AFP να χρησιμοποιηθεί για προληπτικό έλεγχο;

Παρότι πολλοί κλινικοί εφαρμόζουν έλεγχο σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, δεν έχει αποδειχθεί ότι η συστηματική χρήση της AFP βελτιώνει την επιβίωση.

Σήμερα, ο συχνότερος έλεγχος των ατόμων υψηλού κινδύνου βασίζεται στον συνδυασμό:

• μέτρησης της AFP και
• υπερηχογραφήματος ήπατος.

Ο έλεγχος μόνο με AFP δεν συνιστάται, εκτός εάν δεν είναι εφικτή η διενέργεια υπερηχογραφήματος.

Τι πρέπει να θυμάστε

Η α-φετοπρωτεΐνη (AFP) αποτελεί έναν ιδιαίτερα χρήσιμο καρκινικό δείκτη, κυρίως για την παρακολούθηση και τη διερεύνηση του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος και ορισμένων όγκων γεννητικών κυττάρων. Ωστόσο, δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστική εξέταση για τον καρκίνο. Η σωστή ερμηνεία των τιμών απαιτεί πάντοτε συσχέτιση με την κλινική εικόνα και τις υπόλοιπες διαγνωστικές εξετάσεις.