Γαστρίτιδα ή Γαστροπάθεια; Οι διαφορές που πρέπει να γνωρίζετε

Όταν ο ερεθισμός του στομάχου δεν σημαίνει πάντα «γαστρίτιδα»

Ο όρος «γαστρίτιδα» χρησιμοποιείται πολύ συχνά στην καθημερινή ιατρική πράξη αλλά και από τους ίδιους τους ασθενείς για να περιγράψει σχεδόν κάθε ενόχληση που προέρχεται από το στομάχι. Πόνος στο επιγάστριο, αίσθημα καύσου, ναυτία ή δυσπεψία αποδίδονται συχνά στη «γαστρίτιδα», χωρίς όμως αυτό να ανταποκρίνεται πάντοτε στην πραγματικότητα.

Στην πραγματικότητα, οι φλεγμονώδεις παθήσεις του στομάχου διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις γαστρίτιδες και τις γαστροπάθειες. Παρότι οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμοι, περιγράφουν διαφορετικές παθολογικές καταστάσεις, με διαφορετική αιτιολογία, διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση.

Η σωστή διάκριση μεταξύ των δύο δεν έχει μόνο ακαδημαϊκή σημασία. Είναι απαραίτητη για την ακριβή διάγνωση, τη στοχευμένη θεραπεία και την πρόληψη πιθανών επιπλοκών.

Τι είναι η γαστρίτιδα;

Η γαστρίτιδα αποτελεί μία κατεξοχήν φλεγμονώδη κατάσταση του γαστρικού βλεννογόνου. Συνήθως αναπτύσσεται εξαιτίας λοιμωδών ή αυτοάνοσων μηχανισμών και συνοδεύεται από ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Ανάμεσα στα συχνότερα αίτια περιλαμβάνονται:

• η λοίμωξη από το Helicobacter pylori,
• η αυτοάνοση ατροφική γαστρίτιδα,
• ορισμένες σπανιότερες λοιμώξεις,
• ειδικές φλεγμονώδεις καταστάσεις του γαστρεντερικού συστήματος.

Κατά τη γαστροσκόπηση, η γαστρίτιδα μπορεί να εμφανίζεται με χαρακτηριστικές αλλοιώσεις του βλεννογόνου, όπως:

• ερυθρότητα,
• διαβρώσεις,
• επιφανειακές εξελκώσεις,
• ορατά αγγεία,
• επιπέδωση των γαστρικών πτυχών,
• υπερπλασία των πτυχών.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παρά την παρουσία ενδοσκοπικών αλλοιώσεων, τα τυπικά ιστολογικά χαρακτηριστικά της φλεγμονής μπορεί ορισμένες φορές να μην είναι ιδιαίτερα εμφανή.

Για τον λόγο αυτό, η διάγνωση της γαστρίτιδας τίθεται αρχικά κυρίως με βάση τα ενδοσκοπικά ευρήματα και επιβεβαιώνεται με τις κατάλληλες βιοψίες.

Τι είναι η γαστροπάθεια;

Η γαστροπάθεια αποτελεί διαφορετική οντότητα.

Στην περίπτωση αυτή, η βλάβη του γαστρικού βλεννογόνου δεν οφείλεται πρωτίστως σε φλεγμονώδη διαδικασία, αλλά στην επίδραση διαφόρων βλαπτικών παραγόντων που καταστρέφουν τα επιθηλιακά κύτταρα.

Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να είναι:

• η παλινδρόμηση χολής,
• η χρόνια κατανάλωση αλκοόλ,
• η λήψη ασπιρίνης,
• τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (NSAIDs),
• η ισχαιμία,
• άλλοι ενδογενείς ή εξωγενείς ερεθιστικοί παράγοντες.

Σε αντίθεση με τη γαστρίτιδα, οι ενδοσκοπικές αλλοιώσεις μπορεί να είναι ελάχιστες ή ακόμη και να απουσιάζουν πλήρως.

Αντίθετα, η ιστολογική εξέταση αποκαλύπτει καταστροφή των επιθηλιακών κυττάρων και προσπάθεια αναγέννησης του βλεννογόνου.

Έτσι, η διάγνωση της γαστροπάθειας βασίζεται κυρίως στα ιστολογικά ευρήματα.

Γιατί είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε τις δύο καταστάσεις;

Η διάκριση μεταξύ γαστρίτιδας και γαστροπάθειας καθορίζει τη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Ένας ασθενής με γαστρίτιδα από Helicobacter pylori θα χρειαστεί εκρίζωση του μικροβίου.

Αντίθετα, ένας ασθενής με γαστροπάθεια από μακροχρόνια λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων θα ωφεληθεί κυρίως από τη διακοπή ή τροποποίηση της αιτίας που προκαλεί τη βλάβη.

Η λανθασμένη χρήση των δύο όρων μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένη θεραπεία ή καθυστέρηση της σωστής αντιμετώπισης.

Οξείες και χρόνιες γαστρίτιδες

Οι γαστρίτιδες διακρίνονται επίσης σε οξείες και χρόνιες, ανάλογα με τα ιστολογικά χαρακτηριστικά τους.

Οξεία γαστρίτιδα

Χαρακτηρίζεται από έντονη διήθηση του γαστρικού βλεννογόνου από πολυμορφοπύρηνα κύτταρα.

Συνήθως εμφανίζεται αιφνίδια και μπορεί να συνοδεύεται από:

• επιγαστρικό πόνο,
• ναυτία,
• έμετο,
• δυσπεψία,
• σπανιότερα αιμορραγία.

Χρόνια γαστρίτιδα

Στη χρόνια μορφή, παρατηρείται διήθηση από:

• λεμφοκύτταρα,
• πλασματοκύτταρα,
• μακροφάγα.

Η εξέλιξή της είναι συνήθως βραδεία και μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματική για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η χρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε ατροφία του γαστρικού βλεννογόνου και εντερική μεταπλασία, καταστάσεις που απαιτούν συστηματική παρακολούθηση.

Ποια συμπτώματα προκαλούν;

Τanto η γαστρίτιδα όσο και η γαστροπάθεια μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα.

Οι συχνότερες ενοχλήσεις περιλαμβάνουν:

• κάψιμο ή πόνο στο επιγάστριο,
• δυσπεψία,
• φούσκωμα,
• πρόωρο αίσθημα πληρότητας,
• ναυτία,
• εμέτους,
• ανορεξία,
• ρεψίματα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν διαβρώσεις ή εξελκώσεις, μπορεί να εμφανιστεί αιμορραγία με:

• αιματέμεση,
• μέλαινες κενώσεις,
• αναιμία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετοί ασθενείς παραμένουν εντελώς ασυμπτωματικοί και η διάγνωση τίθεται τυχαία κατά τη διενέργεια γαστροσκόπησης.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η γαστροσκόπηση αποτελεί την εξέταση εκλογής για τη διερεύνηση των παθήσεων του στομάχου.

Η άμεση επισκόπηση του γαστρικού βλεννογόνου επιτρέπει την αναγνώριση ύποπτων αλλοιώσεων και τη λήψη βιοψιών.

Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, η ασφαλής διάγνωση απαιτεί πολλαπλές βιοψίες, οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται:

• από κάθε εμφανή βλάβη,
• από τον παρακείμενο φυσιολογικό βλεννογόνο,
• από το θόλο του στομάχου,
• από το όριο σώματος και άντρου,
• από το άντρο,
• από το δωδεκαδάκτυλο όταν υπάρχουν ειδικές ενδείξεις.

Η λήψη δειγμάτων από διαφορετικές περιοχές αυξάνει σημαντικά τη διαγνωστική ακρίβεια και επιτρέπει τον εντοπισμό καταστάσεων όπως:

• αυτοάνοση ατροφική γαστρίτιδα,
• γαστρίτιδα από Helicobacter pylori,
• κοκκιωματώδης γαστρίτιδα,
• γαστρικές εκδηλώσεις της νόσου Crohn.

Πώς αντιμετωπίζονται;

Η θεραπεία εξαρτάται πάντοτε από την υποκείμενη αιτία.

Σε γενικές γραμμές, μπορεί να περιλαμβάνει:

• εκρίζωση του Helicobacter pylori,
• διακοπή ή τροποποίηση επιβαρυντικών φαρμάκων,
• περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ,
• χορήγηση αναστολέων αντλίας πρωτονίων,
• παρακολούθηση ασθενών με ατροφία ή εντερική μεταπλασία,
• αντιμετώπιση αυτοάνοσων καταστάσεων.

Η εξατομικευμένη προσέγγιση αποτελεί τη βάση της επιτυχούς θεραπείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι το ίδιο η γαστρίτιδα και η γαστροπάθεια;

Όχι. Η γαστρίτιδα είναι κυρίως φλεγμονώδης κατάσταση, ενώ η γαστροπάθεια οφείλεται σε βλάβη του βλεννογόνου από εξωγενείς ή ενδογενείς παράγοντες.

Μπορεί να έχω γαστρίτιδα χωρίς συμπτώματα;

Ναι. Πολλοί ασθενείς παραμένουν ασυμπτωματικοί και η διάγνωση τίθεται μετά από γαστροσκόπηση.

Είναι απαραίτητες οι βιοψίες;

Ναι. Οι πολλαπλές βιοψίες αποτελούν βασικό στοιχείο της οριστικής διάγνωσης.

Όλες οι γαστρίτιδες οφείλονται στο Helicobacter pylori;

Όχι. Υπάρχουν αυτοάνοσες, φαρμακευτικές και άλλες ειδικές μορφές γαστρίτιδας.