Πρώιμος Γαστρικός Καρκίνος: Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης

Όταν ο καρκίνος του στομάχου ανιχνεύεται πριν δώσει συμπτώματα

Ο καρκίνος του στομάχου εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις συχνότερες κακοήθειες του πεπτικού συστήματος παγκοσμίως. Παρότι η συχνότητά του έχει μειωθεί στις δυτικές χώρες τις τελευταίες δεκαετίες, εξακολουθεί να προκαλεί σημαντική νοσηρότητα και θνητότητα, κυρίως επειδή συχνά διαγιγνώσκεται σε προχωρημένα στάδια.

Η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει δραματικά την πρόγνωση της νόσου. Όταν ο γαστρικός καρκίνος ανιχνευθεί σε αρχικό στάδιο, πριν διηθήσει τα βαθύτερα στρώματα του γαστρικού τοιχώματος, τα ποσοστά ίασης είναι εξαιρετικά υψηλά.

Ο όρος «πρώιμος γαστρικός καρκίνος» χρησιμοποιείται για να περιγράψει ακριβώς αυτή την κατάσταση.

Τι είναι ο πρώιμος γαστρικός καρκίνος;

Ως πρώιμος γαστρικός καρκίνος ορίζεται το γαστρικό καρκίνωμα που περιορίζεται στον βλεννογόνο ή τον υποβλεννογόνιο χιτώνα του στομάχου, ανεξάρτητα από το εάν υπάρχουν ή όχι λεμφαδενικές μεταστάσεις.

Ο ορισμός αυτός δεν περιλαμβάνει το καρκίνωμα in situ.

Η διάκριση μεταξύ πρώιμου και προχωρημένου γαστρικού καρκίνου βασίζεται κυρίως στο βάθος διήθησης, το οποίο αποτελεί και τον σημαντικότερο προγνωστικό παράγοντα της νόσου.

Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του στομάχου;

Το γαστρικό καρκίνωμα αποτελεί περίπου το 90% όλων των κακοήθων νεοπλασμάτων του στομάχου.

Ακολουθούν με πολύ μικρότερη συχνότητα:

• τα λεμφώματα (4%),
• τα καρκινοειδή νεοπλάσματα (3%),
• οι στρωματικοί όγκοι του γαστρεντερικού (GIST) (2%).

Η γεωγραφική κατανομή παρουσιάζει μεγάλες διαφορές.

Ο καρκίνος του στομάχου είναι περίπου εννέα φορές συχνότερος στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα σε σύγκριση με τη Δυτική Ευρώπη.

Το γεγονός αυτό αποδίδεται τόσο σε περιβαλλοντικούς όσο και σε γενετικούς παράγοντες.

Οι περισσότεροι γαστρικοί καρκίνοι είναι σποραδικοί

Η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων εμφανίζεται σποραδικά.

Μόλις περίπου:

• 1% των γαστρικών καρκίνων

σχετίζεται με κληρονομικά σύνδρομα και γενετικές μεταλλάξεις.

Οι ιστολογικοί τύποι κατά Lauren

Η ταξινόμηση κατά Lauren εξακολουθεί να αποτελεί τη συνηθέστερη ιστολογική κατηγοριοποίηση των γαστρικών καρκινωμάτων.

Διακρίνονται τρεις τύποι:

Εντερικός τύπος

Αποτελεί περίπου το 55% των περιπτώσεων.

Χαρακτηρίζεται από:

• συχνότερη εμφάνιση σε άνδρες,
• μεγαλύτερες ηλικίες,
• ανάπτυξη μέσω διαδοχικών προκαρκινικών σταδίων.

Η πορεία αυτή περιλαμβάνει:

χρόνια γαστρίτιδα → ατροφική γαστρίτιδα → εντερική μεταπλασία → δυσπλασία → καρκίνωμα.

Διάχυτος τύπος

Αντιπροσωπεύει περίπου το 35% των γαστρικών καρκίνων.

Εμφανίζεται:

• σε νεότερες ηλικίες,
• με παρόμοια συχνότητα σε άνδρες και γυναίκες.

Παρουσιάζει συνήθως πιο επιθετική βιολογική συμπεριφορά.

Μικτός ή αταξινόμητος τύπος

Παρουσιάζει χαρακτηριστικά τόσο του εντερικού όσο και του διάχυτου τύπου.

Ο ρόλος του Helicobacter pylori

Σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη γαστρικού καρκινώματος, ιδιαίτερα στο άντρο και στον θόλο του στομάχου, θεωρείται η λοίμωξη από Helicobacter pylori.

Η χρόνια φλεγμονή που προκαλεί το μικρόβιο μπορεί να οδηγήσει σταδιακά σε:

• ατροφική γαστρίτιδα,
• εντερική μεταπλασία,
• δυσπλασία,
• ανάπτυξη καρκινώματος.

Η αναγνώριση και εκρίζωση του H. pylori αποτελεί σήμερα σημαντικό μέτρο πρόληψης.

Πόσο συχνός είναι ο πρώιμος γαστρικός καρκίνος;

Ο πρώιμος γαστρικός καρκίνος αντιπροσωπεύει περίπου το 20–50% των γαστρικών καρκίνων.

Στην Ιαπωνία, όπου εφαρμόζονται οργανωμένα προγράμματα πληθυσμιακού ελέγχου με γαστροσκόπηση, περίπου:

το 50% των διαγνώσεων γίνεται σε πρώιμο στάδιο.

Το γεγονός αυτό εξηγεί και τα εξαιρετικά ποσοστά επιβίωσης που καταγράφονται στις χώρες αυτές.

Η μακροσκοπική ταξινόμηση του πρώιμου γαστρικού καρκίνου

Μακροσκοπικά, ο πρώιμος γαστρικός καρκίνος διακρίνεται σε πέντε βασικούς τύπους.

Τύπος I

Ο όγκος αναπτύσσεται πολυποειδώς και προβάλλει περισσότερο από 2,5 mm πάνω από τον βλεννογόνο.

Τύπος IIa

Παρουσιάζει ελαφρά επάρση, μικρότερη των 2,5 mm.

Τύπος IIb

Ο όγκος είναι επίπεδος.

Τύπος IIc

Παρουσιάζει επιφανειακή κατάσπαση και ήπια διήθηση.

Τύπος III

Έχει σαφώς ελκωτική μορφολογία.

Οι τύποι I και IIa είναι συνήθως εντερικού τύπου, ενώ οι IIc και III συσχετίζονται συχνότερα με διάχυτο τύπο.

Ποιο είναι το μέγεθος των βλαβών;

Οι περισσότερες βλάβες έχουν διάμετρο μικρότερη από 4 εκατοστά, ενώ περίπου στο 14% των περιπτώσεων είναι πολυεστιακές.

Δύο ιδιαίτερες μορφές είναι:

Το μικροσκοπικό (minute) καρκίνωμα

• διάμετρος μικρότερη από 0,5 cm,
• συνήθως μονήρες,
• μπορεί να συνυπάρχει με μεγαλύτερες βλάβες.

Το επιφανειακά εξαπλούμενο καρκίνωμα

• καταλαμβάνει επιφάνεια άνω των 25 cm²,
• παραμένει όμως περιορισμένο στον βλεννογόνο ή υποβλεννογόνιο.

Υπάρχουν λεμφαδενικές μεταστάσεις;

Παρότι πρόκειται για πρώιμο στάδιο νόσου:

περίπου το 10–20% των ασθενών παρουσιάζει ήδη λεμφαδενικές μεταστάσεις κατά τη διάγνωση.

Ο κίνδυνος εξαρτάται κυρίως από:

• το βάθος διήθησης,
• τη διάμετρο της βλάβης,
• τα ιστολογικά χαρακτηριστικά.

Πότε μπορεί να γίνει ενδοσκοπική αφαίρεση;

Σε επιλεγμένους ασθενείς, η ενδοσκοπική εκτομή μπορεί να προσφέρει οριστική θεραπεία.

Οι βασικές προϋποθέσεις είναι:

• καλή ή μέτρια διαφοροποίηση,
• διήθηση μικρότερη από 5 mm,
• απουσία λεμφαγγειακής διήθησης,
• αρνητικά πλάγια και εν τω βάθει όρια εκτομής.

Επιπλέον, εάν υπάρχει εξέλκωση:

η διάμετρος της βλάβης θα πρέπει να είναι μικρότερη από 3 εκατοστά.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο;

Η χειρουργική θεραπεία παραμένει η βασική θεραπευτική επιλογή για μεγάλο ποσοστό ασθενών.

Η επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει:

• υφολική (4/5) γαστρεκτομή,
• ολική γαστρεκτομή,
• κατάλληλο λεμφαδενικό καθαρισμό,

ανάλογα με την εντόπιση και τα χαρακτηριστικά του όγκου.

Η συνεργασία χειρουργού, γαστρεντερολόγου, παθολογοανατόμου και ογκολόγου είναι καθοριστικής σημασίας.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Χωρίς θεραπεία:

περίπου το 63% των πρώιμων γαστρικών καρκίνων εξελίσσεται σε προχωρημένη νόσο.

Αντίθετα, μετά από κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση:

η πενταετής επιβίωση υπερβαίνει το 90%.

Οι ασθενείς με λεμφαδενικές μεταστάσεις παρουσιάζουν δεκαετή επιβίωση κατά 10–20% χαμηλότερη σε σύγκριση με όσους δεν έχουν λεμφαδενική προσβολή.

Ένα μικρό ποσοστό, περίπου 5–15%, μπορεί να εμφανίσει υποτροπή ή μετάχρονο γαστρικό καρκίνωμα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη μακροχρόνια παρακολούθηση.