ΧΙΟΝΙΣΤΡΕΣ

Όταν το κρύο προκαλεί φλεγμονή στα δάκτυλα των ποδιών

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν νιώσει κάποια στιγμή τα πόδια τους να παγώνουν τις κρύες ημέρες του χειμώνα. Όταν όμως μετά την έκθεση στο ψύχος εμφανίζονται έντονη φαγούρα, κοκκίνισμα, πρήξιμο και πόνος στα δάκτυλα, είναι πιθανό να πρόκειται για χιονίστρες. Πρόκειται για μια συχνότερη απ’ όσο πιστεύουμε πάθηση, η οποία, αν και συνήθως είναι καλοήθης, μπορεί να προκαλέσει σημαντική ενόχληση και να επηρεάσει την καθημερινότητα.

Η διάγνωση γεννά συχνά ερωτήματα. Είναι κάτι σοβαρό; Μήπως έχω πρόβλημα με την κυκλοφορία του αίματος; Θα επανεμφανιστεί κάθε χειμώνα; Πώς μπορώ να προστατευτώ; Η σωστή ενημέρωση βοηθά τόσο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων όσο και στην πρόληψη των υποτροπών.

Οι χιονίστρες εμφανίζονται κυρίως τους χειμερινούς μήνες και είναι συχνότερες σε άτομα με αυξημένη ευαισθησία στις μεταβολές της θερμοκρασίας ή σε όσους παρουσιάζουν διαταραχές της μικροκυκλοφορίας.

Τι είναι οι χιονίστρες;

Οι χιονίστρες, γνωστές και ως χειμέτλα (chilblains ή pernio), αποτελούν μια φλεγμονώδη αντίδραση του δέρματος που προκαλείται από την έκθεση στο ψύχος και την υγρασία.

Πρόκειται για μια μορφή αγγειακής διαταραχής, κατά την οποία τα μικρά αιμοφόρα αγγεία του δέρματος αντιδρούν υπερβολικά στις χαμηλές θερμοκρασίες. Η απότομη εναλλαγή από το κρύο στη θέρμανση μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και βλάβη στους περιβάλλοντες ιστούς.

Οι βλάβες εμφανίζονται συχνότερα:

• στα δάκτυλα των ποδιών,
• στα δάκτυλα των χεριών,
• στις πτέρνες,
• στη μύτη,
• στα αυτιά.

Τι προκαλεί τις χιονίστρες;

Η ακριβής παθοφυσιολογία δεν είναι πλήρως κατανοητή, ωστόσο φαίνεται ότι σχετίζεται με διαταραχή της φυσιολογικής αγγειακής αντίδρασης στο ψύχος.

Οι σημαντικότεροι προδιαθεσικοί παράγοντες είναι:

Έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες

Η παρατεταμένη έκθεση στο κρύο και την υγρασία αποτελεί τον βασικότερο εκλυτικό παράγοντα.

Απότομες μεταβολές θερμοκρασίας

Η γρήγορη μετάβαση από ψυχρό σε πολύ θερμό περιβάλλον μπορεί να επιβαρύνει τη μικροκυκλοφορία.

Κυκλοφορικές διαταραχές

Άτομα με προβλήματα μικροκυκλοφορίας εμφανίζουν μεγαλύτερη προδιάθεση.

Αυξημένη ευαισθησία στο ψύχος

Ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν υπερβολική αγγειοσυσπαστική αντίδραση χωρίς να πάσχουν από κάποιο υποκείμενο νόσημα.

Κάπνισμα

Η νικοτίνη προκαλεί αγγειοσύσπαση και επιδεινώνει την αιμάτωση των άκρων.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Οι χιονίστρες εμφανίζονται συχνότερα σε:

• γυναίκες νεαρής και μέσης ηλικίας,
• άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος,
• καπνιστές,
• άτομα με κυκλοφορικές διαταραχές,
• ασθενείς με φαινόμενο Raynaud,
• άτομα που εργάζονται σε ψυχρά ή υγρά περιβάλλοντα,
• όσους παρουσιάζουν ευαισθησία στις απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας.

Σπανιότερα, μπορεί να σχετίζονται με αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος.

Πώς εκδηλώνονται οι χιονίστρες;

Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται συνήθως αμέσως μετά την έκθεση στο ψύχος.

Στις περισσότερες περιπτώσεις εκδηλώνονται 12 έως 24 ώρες αργότερα.

Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:

• κόκκινες ή ερυθροϊώδεις περιοχές στο δέρμα,
• έντονη φαγούρα,
• οίδημα,
• αίσθημα καψίματος,
• ευαισθησία στην αφή,
• πόνος,
• αίσθημα θερμότητας στις βλάβες.

Οι βλάβες μπορεί να είναι συμμετρικές και να επηρεάζουν περισσότερα από ένα δάκτυλα.

Πότε θεωρούνται σοβαρές;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι χιονίστρες υποχωρούν χωρίς μόνιμες συνέπειες μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Ωστόσο, σε σοβαρότερες μορφές μπορεί να εμφανιστούν:

• σκούρα μπλε ή μωβ χρώση,
• φουσκάλες,
• επώδυνες ρωγμές,
• επιφανειακές εξελκώσεις,
• δευτερογενείς λοιμώξεις.

Η εμφάνιση τέτοιων βλαβών απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως:

• στο ιστορικό έκθεσης στο ψύχος,
• στη χαρακτηριστική εικόνα των βλαβών,
• στην κλινική εξέταση.

Όταν οι βλάβες είναι άτυπες, υποτροπιάζουν συχνά ή εμφανίζονται εκτός χειμερινής περιόδου, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω διερεύνηση για τον αποκλεισμό υποκείμενων νοσημάτων.

Πώς θεραπεύονται οι χιονίστρες;

Η θεραπεία στοχεύει κυρίως στην ανακούφιση των συμπτωμάτων και στην αποκατάσταση της φυσιολογικής κυκλοφορίας.

Προστασία από το κρύο

Αποτελεί το σημαντικότερο θεραπευτικό μέτρο.

Συνιστάται:

• διατήρηση των ποδιών σε φυσιολογική θερμοκρασία,
• χρήση ζεστών καλτσών,
• αποφυγή υγρών υποδημάτων,
• αποφυγή παρατεταμένης έκθεσης στο ψύχος.

Σταδιακή επαναθέρμανση

Τα άκρα πρέπει να θερμαίνονται προοδευτικά και όχι απότομα, καθώς η απότομη θέρμανση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.

Διακοπή καπνίσματος

Η διακοπή του καπνίσματος είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η νικοτίνη επιβαρύνει τη μικροκυκλοφορία και δυσχεραίνει την επούλωση.

Φαρμακευτική αγωγή

Σε επίμονες ή σοβαρές περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να χορηγήσει ειδική φαρμακευτική αγωγή που βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος ή περιορίζει τη φλεγμονώδη αντίδραση.

Μπορούν να προληφθούν;

Η πρόληψη είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική.

Συνιστάται:

• κατάλληλη ένδυση κατά τους χειμερινούς μήνες,
• αποφυγή έκθεσης σε υγρασία,
• χρήση υποδημάτων που διατηρούν τα πόδια ζεστά και στεγνά,
• σταδιακή προσαρμογή στις μεταβολές της θερμοκρασίας,
• αποφυγή καπνίσματος,
• φροντίδα της γενικότερης αγγειακής υγείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι επικίνδυνες οι χιονίστρες;

Συνήθως όχι. Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν χωρίς μόνιμες επιπτώσεις.

Είναι το ίδιο με τα κρυοπαγήματα;

Όχι. Τα κρυοπαγήματα αποτελούν σοβαρότερη βλάβη των ιστών λόγω παρατεταμένης έκθεσης σε ακραίο ψύχος.

Θα εμφανίζονται κάθε χειμώνα;

Ορισμένοι ασθενείς παρουσιάζουν υποτροπές, ιδιαίτερα αν συνεχίζουν να εκτίθενται στους ίδιους εκλυτικούς παράγοντες.

Πότε πρέπει να επισκεφθώ γιατρό;

Όταν οι βλάβες είναι εκτεταμένες, ιδιαίτερα επώδυνες, παρουσιάζουν φουσκάλες ή επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μπορεί να υποκρύπτουν άλλη νόσο;

Σπάνια, αλλά οι υποτροπιάζουσες ή άτυπες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζονται με υποκείμενα αυτοάνοσα ή αγγειακά νοσήματα.